ប្រាសាទ​វត្តប្រើសមាស


ប្រាសាទ​វត្ត​ប្រើស​មាស មាន​ទីតាំង​ស្ថិត​នៅ​លើ​កំពូល ភ្នំ​​ត្រប់ (មាន​ ៧ កំពូល) ក្នុង​ភូមិ​តា​ព្រង ឃុំ​ត្រប់ ស្រុក​បាធាយ​ ខែត្រ​កំពង់ចាម ។ នៅ​ជើង​ភ្នំ​មាន​ អារាម​ពុទ្ធ​សាសនា​មួយ​ហៅ​ថា​វត្ត​ប្រើស​មាស, ដូច្នេះ​ឈ្មោះ​ប្រាសាទ គឺ​យក​តាម​ឈ្មោះ​វត្ត​នៅ​នឹង​ជើង​ភ្នំ​នោះ​ឯង ។ ក្រុម​ប្រាសាទ​ដែល​មាន​ប៉ម​ចំនួន ៤ រាង​បួន​ជ្រុង​ស្មើ សង់​លើ​ខឿន​រួម​មួយ​ ធ្វើ​ពី​ថ្ម​បាយ​ក្រៀម​រត់​ជួរ​ ជើង​-ត្បូង បែរ​មុខ​ទៅ​កើត ។ ប៉ម ៣ ធ្វើ​ពី​ឥដ្ឋ​ មាន​ស៊ុម​ទ្វា​ធ្វើ​ពី​ថ្ម​ភក់ និង​មាន​ទ្វារ​បញ្ឆោត​នៅ​មុខ ៣ ផ្សេង​ទៀត ។ ប៉ម​មួយ​ទៀត​មាន​តែ​គ្រឹះ ។ ពី​ខាង​ជើង​ទៅ​ត្បូង​មាន ៖

  1. បដិមា​ភេទ​ប្រុស​មាន​ដៃ ៤ ឆ្លាក់​ក្នុង​អង្កែ​(1) មួយ ។
  2. បដិមា​ភេទប្រុស​មួយ​មាន​ដៃ ៤ និង​បដិមា​ភេទ​ស្រី​ ២ ។
  3. បដិមា​ភេទ​ប្រុស​មួយ​មាន​ដៃ ៨ និង​បដិមា​ភេទ​ស្រី ២ ។

នៅ​បរិវេណ​​ខាង​លើ​​ក៏​ដូច​ជា​ជុំ​វិញ​ភ្នំ​មាន​សេសសល់​ស្លាក​ស្នាម​ប្រាសាទ​បុរាណ​ជា​ច្រើន​ដែល​បាក់​បែក​អស់​ស្ទើរ​រក​មើល​មិន​យល់ ដូចជា ៖

  1. នៅ​លើ​កំពូល​ភ្នំ ៖ ប្រាសាទ​ស្រះ​ត្រប់ (A), ភ្នំ​ត្រប់ (C), ភ្នំ​កំណប់ ។
  2. នៅ​ជុំវិញ (រាប់​តាម​ទិស​ទ្រនិច​នាឡិកា) ៖ ពោធិ៍​ប្រាសាទ, គោកភូមិ​បា​ប្រុស, ទួល, ទួល​ប្រាសាទ, ទួល​យាយ​ទេព, ទួល​ខ្ពស់, និង​ទួល​ក្អែក ។
  3. ​ភ្នំចន្លោះ​ (រាប់​តាម​ទិស​ទ្រនិច​នាឡិកា) ៖ ព្រះ​បួន​មុខ, ទួល​ពោធិ៍ហ៊ី, និង​ភ្នំ​ចុងតាពាន ។ (CISARK : 14-Dec-2009)

យើង​ងាក​មក​មើល​ចំណុច​គួរ​ឲ្យ​ចាប់​អារម្មណ៍​​​​មួយ ដែល​មិន​ទាន់​ទទួល​​ការ​ដឹង​ឮ​ច្រើន​នៅ​ឡើយ ។ ចម្លាក់​នៅ​​នឹង​ជញ្ជាំង​ខាង​ក្នុង​នៃ ប្រាសាទ​​វត្តប្រើសមាស ​នេះ ប្រើ​វិធី​ឆ្លាក់​តែ​មួយ​ដូច​គ្នា​ទៅ​នឹង​ចម្លាក់​នៅ​នឹង​ជញ្ជាំង​ខាង​ក្នុង​នៃ ​ប្រាសាទ​ក្រវាន់​ នៅ​ឯ​ ខែត្រ​សៀមរាប ថ្វី​បើ​ទឹក​ដៃ​ចម្លាក់​មិន​ល្អ​វិសេស​ដូច​ចម្លាក់​នៅ ប្រាសាទ​ក្រវាន់ យ៉ាង​ណា​ក្ដី ។ ដូច្នេះ​ យើង​អាច​សន្និដ្ឋាន​បាន​ថា ប្រាសាទ​វត្ត​ប្រើស​មាស​ នេះ​ត្រូវ​បាន​កសាង​នៅ​កំឡុង​ពេល​​ជា​មួយ ប្រាសាទ​ក្រវាន់ ក្នុង​រវាង​អន្តរកាល ​រចនា​បថ​បាខែង-កោះ​កេរ្តិ៍ ។ ម៉្យាង​វិញ​ទៀត យើង​ក៏​អាច​បដិសេធ​ការ​លើក​ឡើង​របស់​អ្នក​ប្រាជ្ញ​បារាំង​​ លោក Claude Jaques ដែល​បាន​សរសេរ​ក្នុង​សៀវភៅ Ancient Angkor(2) ថា ៖ [...]The five brick sanctuaries of Prasat Kravan are not, at first glance, very prepossessing. However, they contain very fine interior brick bas-reliefs, the only known exemple of their type in Khmer art. [...] ដែល​យើង​អាច​បក​ប្រែ​មក​ថា ៖ «ប្រាង្គ​ទាំង ៥ នៃ​ប្រាសាទ​ក្រវាន់ បើ​មើល​តែ​បន្តិច​ ហាក់​មិន​មាន​អ្វី​គួរ​ឲ្យ​ទាក់ទាញ​នោះ​ទេ ។ ក៏ប៉ុន្តែ ប្រាសាទ​នេះ​មាន​ក្បាច់​ចម្លាក់​ខាង​ក្នុង​ពី​ឥដ្ឋ​យ៉ាង​ល្អ​វិចិត្រ, ដែល​ជា​ទម្រង់​តែ​មួយ​គត់​ដែល​គេ​ស្គាល់​នៅ​​ក្នុង​សិល្បៈ​ខ្មែរ » ។ បញ្ហា​នេះ គឺ​ប្រហែល​ដោយ​សារ​ លោក Claude Jacques គាត់​មិន​បាន​ស្គាល់​ ប្រាសាទ​វត្ត​ប្រើស​មាស ។

***

អាន​បន្ថែម ៖

  1. អង្កែ (អង់-កែ) ៖ លុង​ក្នុង​ជញ្ជាំង, ភាសា​អង់គ្លេស​ហៅ​ថា niche
  2. Freeman, M. and Jacques, C. (2003) Ancient Angkor. Bangkok: River Books Ltd, (p. 152)
  3. បណ្ដាញ​ព័ត៌មាន​វប្បធម៌​ខ្មែរ ៖ ភ្នំត្រប់
  4. បណ្ដាញ​ព័ត៌មាន​វប្បធម៌​ខ្មែរ ៖ លំអ​ឆ្លាក់​លើ​ឥដ្ឋ​នៅ​សម័យ​បុរាណ
  5. ប្រាសាទ​តាព្រង (ឯកសារ​ពី CEN)
  6. តាម៉ាប់ & យាយម៉ាប់ ៖ ប្រៀបធៀបចម្លាក់ជញ្ជាំង​នៅ​ប្រាសាទ​នាង​ខ្មៅ និង​ប្រាសាទ​ក្រវាន់
  7. តាម៉ាប់ & យាយម៉ាប់ ៖ ប្រាសាទក្រវាន់
  8. តាម៉ាប់ & យាយម៉ាប់ ៖ ប្រាសាទនាងខ្មៅ
Categories: រមណីយដ្ឋាន | Tags: , , , , | បញ្ចេញមតិ

ប្រាសាទ​គោកខ្វិត


ប្រាសាទ​គោក​ខ្វិត មាន​ទីតាំង​​ស្ថិត​នៅ​ទីធ្លា វត្ត​ប្រាសាទ នៅ​ក្រោយ​សាលា​បឋម​សិក្សា​ស្រះ​បឹង​ ភូមិ​កកោះ ឃុំ​តាំង​ក្រសាំង ស្រុក​បាធាយ​ ខែត្រ​កំពង់ចាម ។ ប្រាសាទ​នេះ​មាន ៖

  1. ប៉ម​រាង​បួន​ជ្រុង​ស្មើ​ ធ្វើ​ពី​ថ្មបាយក្រៀម​ បែរ​មុខ​ទៅ​ទិស​ខាង​កើត ។ នៅ​តាម​មុខ​ផ្សេងៗ ទៀត មាន​ទ្វា​បញ្ឆោត ។
  2. ផ្លូវ​ពី​ខាង​កើត និង​ត្រពាំង​មួយ ។

នៅ​ឆ្នាំ​២០០៣ ដំបូល​តួ​ប៉ម​បាក់​បែក ។ ប៉ុន្តែ​ តួ​ប៉ម​នៅ​មាន​លម្អ​​ដោយ​ សសរ​ស្ដម្ភ​ ៨ ជ្រុង ​និង​ផ្ដែរ​ដែល​គ្មាន​ចម្លាក់ (CISARK : 17-June-2007) ។

កាល​ពី​ខ្ញុំ​ទៅ​ដល់​ ប្រាសាទ​គោក​ខ្វិត នេះ នៅ​ខែ​ធ្នូ​ ឆ្នាំ ២០១៣ ខ្ញុំ​ឃើញ​មាន​ការ​កសាង​ជា​វត្ត​ ប៉ុន្តែ​មើល​ទៅ អត្តខាត់ ណាស់ ដោយ​វិហារ​ជញ្ជាំង​ក្ដារ​រនាប នៅ​ទាប​ជាប់​ផ្ទាល់​នឹង​ដី​តែ​ម្ដង ហើយ​ក៏​ដូច​ជា​ខ្សត់​មនុស្ស​ដែរ រក​តែ​នរណា​ម្នាក់​សួរ​នាំ​ឲ្យ​ដឹង​រឿង​បន្តិច​ក៏​មិន​ឃើញ ។ ប្រាសាទ​នេះ​​ស្ថិត​នៅ​ខាង​ជើង​ ផ្សារ​ផ្អាវ ក្នុង​ចម្ងាយ​ដី​ប្រហែល​ជា ១០ គ.ម៉. ក៏​ប៉ុន្តែ អ្នក​នៅ​ម្ដុំ​ ផ្សារ​ផ្អាវ ខ្លះ​មិនទាំង​ស្គាល់ ប្រាសាទ​នេះ និង​ ភ្នំ​ត្រប់ ផង ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​ខ្ញុំ​មាន​ការ​ងឿង​ឆ្ងល់​យ៉ាង​ខ្លាំង ។ ខ្ញុំ​ក៏​សម្រេច​ចិត្ត​ជិះ​ទៅ​រក​ទាំង​​ដោយ​មិន​មាន​ព័ត៌មាន​ ត្បិត​អាង​ក្នុង​ដៃ​មាន​ ផែនទី​​បុរាណ​ដ្ឋាន​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា ស្រាប់ ។

តួ​ប្រាសាទ​ទាំង​មូល​ធ្វើ​ពី​ថ្មបាយក្រៀម (ជា​កម្រ​ណាស់​ដែល​គេ​ធ្វើ​ប្រាសាទ​ពី​ថ្មបាយក្រៀម) ហើយ​មាន​រូប​រាង​ដូច​គ្នា​ទៅ​នឹង​ ប្រាសាទ​ភ្នំដា នៅ​ខែត្រ​តាកែវ ដែល​អាច​ឲ្យ​ខ្ញុំ​សន្និដ្ឋាន​បាន​ថា ប្រាសាទ​នេះ​ត្រូវ​បាន​កសាង​ក្នុង​រាជ្យ ព្រះបាទ​សូរ្យវម៌្ម ទី ១ (១០០២ – ១០៥០) ក្នុង​រចនាបថ ឃ្លាំង? ។

នៅ​ទ្វា​ខាង​កើត មាន​ផ្ដែរ​ចម្លាក់​ល្អល្អះ​មួយ បង្ហាញ​ឈុត​រឿង​រាម​កេរ្តិ៍ ត្រង់​ព្រះ​រាម និង​ព្រះ​លក្ស្មណ៍ ត្រូវ​ព្រួញ​នាគបាស (1) របស់​ឥន្ទ្រជិត ឯ​ទ័ព​ស្វា​ ក៏​យំ​សោក បួងសួង សុំ​ឲ្យ គ្រុឌ មក​ជួយ​បណ្ដេញ​នាគ​ទៅវិញ ។

ខ្វិត០៦

ក្បាច់ចម្លាក់​ល្អ​ប្រណិត

 

***

  1. បណ្ដាញ​ព័ត៌មាន​វប្បធម៌​ខ្មែរ ៖ ព្រះ​លក្ស្មណ៍​ត្រូវ​សរ​នាគបាស
Categories: រមណីយដ្ឋាន | Tags: , , , , | បញ្ចេញមតិ

ប្រាសាទ​គុក​អំពិលទ្វារ


ប្រាសាទ​គុក​អំពិល​ទ្វារ មាន​ទីតាំង​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ទីធ្លា​ វត្ត​ប្រាសាទ​មង្គល ភូមិ​ស្ល​ក្រាម ឬ​ភូមិ​កកោះ ឃុំ​សំពង​ជ័យ ស្រុក​ជើង​ព្រៃ​ ខែត្រ​កំពង់ចាម ។ ប្រាសាទ​នេះ​ស្ថិត​នៅ​ខាង​ឆ្វេង​ដៃ ​តាម​បណ្ដោយ​ផ្លូវ​ជាតិ​លេខ ៦០ ចម្ងាយ​ប្រមាណ ១៧ គ.ម៉. ខាង​ជើង​​ផ្សារ​ព្រៃ​ទទឹង ​ ។ ប្រាសាទ​នេះ​មាន ៖

  1. ប៉ម​ ៣ រាង​បួន​ជ្រុង​ស្មើ ធ្វើ​ពី​ឥដ្ឋ​ សង់​លើ​ខឿន​តែ​មួយ បែរ​មុខ​ទៅ​កើត​ រត់​ជួរ​ជើង-ត្បូង ។ តួ​ប៉ម​កណ្ដាល​ធំ​ជាង​គេ មាន​ទ្វារ​បញ្ឆោត​ធ្វើ​អំពី​ឥដ្ឋ​នៅ​ទិស​សំខាន់​ផ្សេងៗ ទៀត ។ នៅ​ជុំវិញ​មាន​កំពែង​​ថ្ម​បាយ​ក្រៀម​ មាន​ខ្លោង​ទ្វារ​នៅ​ខាង​កើត ។
  2. កំពែង​ថ្ម​បាយ​ក្រៀម ។
  3. ខ្លោង​ទ្វារ​កំពែង​ពី​ខាង​កើត ។ (CISARK : 27-Aug-2009)

កាល​ពី​ខ្ញុំ​បាន​ទៅ​ដល់​ទីតាំង​ ប្រាសាទ​គុក​អំពិល​ទ្វារ នេះ​ នៅ​ខែ​ធ្នូ ឆ្នាំ ២០១៣ ខ្ញុំ​បាន​ប្រទះ​ឃើញ​នៅ​សល់​ប្រាង្គ​តែ​មួយ​ប៉ុណ្ណោះ ដែល​ជា​ប្រាង្គ​កណ្ដាល​ មិន​ដូច​អ្វី​​ដែល​ឯកសារ​បាន​អះអាង​នោះ​ឡើយ ក៏​ប៉ុន្តែ​​ខ្ញុំ​មិន​បាន​ដឹង​ថា​ប្រាង្គ​ឆ្វេង​ ស្ដាំ​ដួល​រលំ​តាំង​ពី​ពេល​ណា​នោះ​ទេ ។ ម៉្យាង​វិញ​ទៀត ខ្ញុំ​ឃើញ​មាន​ការ​កែកុន​ជា​ច្រើន​ ដូច​ជា​ការ​សាង​សង់​​រោង​ស៊ីម៉ង់​មាន​ដំបូល​ស្រួច​គ្រប​ពី​លើ, ការ​សាងសង់​​សត្វ​តំណាង​ឆ្នាំ​ទាំង ១២ នៅ​ជុំ​វិញ​ជាប់​នឹង​ជញ្ជាំង​ប្រាសាទ និង ការ​ចាក់​ដី​បំពេញ​​ក្នុង​​បរិវេណ​កំពែង ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​ខ្ញុំ​ខក​ចិត្ត​ជា​ខ្លាំង ។ ថ្វី​ត្បិត​តែ​ជា​ទី​សក្ការ​បូជា ដែល​គួរ​ថែ​រក្សា ក៏​ប៉ុន្តែ​មិន​គួរ​ឲ្យ​មាន​ការ​កែ​កុន​ ឬ​សាង​សង់​បន្ថែម​ពី​លើ​នោះ​ទេ ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​បាត់​បង់​សភាព​ដើម ដែល​កំពុង​តែ​ខូច​ខាត​ស្រាប់​នោះ​ទេ ។

ប្រាង្គ​ដែល​នៅ​សល់​តែ ១ មាន​ចម្លាក់​ផ្ដែរ​​ដែល​នៅ​ល្អ​ស្អាត ជា​រូប​មនុស្ស​ជិះ​ដំរី (ប្រហែល​ជា​ព្រះ​ឥន្ទ) ដែល​ជួយ​ឲ្យ​យើង​អាច​សន្និដ្ឋាន​បាន​ថា ប្រាសាទ​នេះ​ត្រូវ​បាន​កសាង​ក្នុង​រចនាបថ​ កោះកេរ្តិ៍ ។

អំពិល០៨

Categories: រមណីយដ្ឋាន | Tags: , , , , | បញ្ចេញមតិ

ប្រាសាទ​គុកយាយ​ហម


ប្រាសាទ​គុក​យាយ​ហម មាន​ទី​តាំង​ស្ថិត​នៅ​ ភូមិ​សង្កែ ឃុំ​ព្រៃឈរ ស្រុក​ព្រៃឈរ ខែត្រ​កំពង់ចាម ។ យើង​អាច​ចូល​ទៅ​ប្រាសាទ​នេះ​បាន​តាម​ខ្លោង​ទ្វារ​ វត្ត​សង្កែ បន្ទាប់​មក​ជិះ​ហួស​ទៅ​ខាង​ជើង​វត្ត​ប្រមាណ​ ១ គ.ម៉ នឹង​ឃើញ​កំពូល​ប្រាសាទ​ពី​ថ្ម​ភក់​លេច​ឡើង​នៅ​ខាង​ស្ដាំ​ដៃ នៅ​លើ​ទួល​​មួយ​មិន​លិច​ទឹក ។ ប្រាសាទ​នេះ​មាន ៖

  1. ប៉ម​មួយ​រាង​បួន​ជ្រុង​ស្មើ ធ្វើ​ពី​ថ្ម​ភក់​ សង់​លើ​ខឿន​ថ្មបាយក្រៀម មាន​ទ្វារ​ចូល​តាម​ទិស​សំខាន់​ទាំង ៤ តាម​យ៉​មួយៗ ។
  2. ប៉ម​ ២ ទៀត​ធ្វើ​ពី​ឥដ្ឋ ស្ថិត​នៅ​ខាង​លិច​ដោយ​សង់​លើ​ខឿន​ជា​មួយ​ប៉ម​ទី ១ (បាក់​បែក​តាំង​ពី​ដើម​ ស.វ. ទី ២០) ។
  3. កំពែង​ទី ១ ធ្វើ​ពី​ថ្ម​បាយ​ក្រៀម​ និង​មាន​កសិណ​ទី ១ ព័ទ្ធ​ពី​ខាង​ក្រៅ ។
  4. កំពែង​ទី ២ ធ្វើ​​ពី​ដី និង​មាន​កសិណ​ទី ២ ព័ទ្ធ​ពី​ខាង​ក្រៅ ។
  5. ស្រះ​ទឹក​បុរាណ​ ២ អម​សង​ខាង​ផ្លូវ​ចូល និង​ស្រះ​ទឹក​បុរាណ​មួយ​ទៀត​ ស្ថិត​នៅ​ខាង​ត្បូង ។
  6. នៅ​លើ​ផ្លូវ​ចូល​មាន​ខ្លោង​ទ្វារ​បាក់​បែក​មួយ ។
  7. ទន្លេ​អុំ​ ស្ថិត​នៅ​ខាង​កើត​ឆៀង​ខាង​ជើង​បន្តិច ។

ទី​នេះ​មាន​ រូប​ចម្លាក់​ជា​ច្រើន​ធ្វើ​ពី​ថ្ម​ភក់, សសរស្ដម្ភ​ ៨ ជ្រុង, ផ្ដែរ​ជា​ផ្ទាំង, បល្ល័ង្ក​ជា​ច្រើន, និង​សិលា​ចារឹក​ K. ៨៦ ត្រូវ​បាន​គេ​យក​ទៅ​ទុក​នៅ​ វត្ត​សង្កែ ដែល​ស្ថិត​នៅ​ក្បែរ​នោះ ។ នៅ​ឆ្នាំ​ ២០០៤ ទីនេះ​ គេ​រក​ឃើញ​សិលាចារឹក​មួយ​ចំនួន​ទៀត ដែល​ភាគ​ច្រើន​ចារ​ជា​រូប​សញ្ញា (CISARK: 21-Nov-2006) ។

លោក​សាស្ត្រាចារ្យ​ វង់​.សុធារ៉ា បាន​ប្រាប់​ខ្ញុំ​ថា «លោក George Cœdès សង្ស័យ​ថា​ទីតាំង​នេះ ជា​ភូមិ​កំណើត​នៃ​ ព្រះ​នាង​ជ័យរាជទេវី និង​ព្រះ​នាង​ឥន្ទ្រទេវី អគ្គ​មហេសី​នៃ ព្រះ​បាទ​ជ័យវម៌្ម ទី ៧ ។» លោក​បាន​បន្ត​ទៀត​ថា «ប្រាសាទ​នេះ​ត្រូវ​បាន​សាងសង់​ក្នុង​រចនាបថ​បាយ័ន​ ដើម្បី​ឧទ្ទិស​ដល់​ពុទ្ធ​សាសនា​មហាយាន»  ។ ចំពោះ​សិលាចារឹក K. ៨៦ វិញ​ ជា​អត្ថបទ​និយាយ​សរសើរ​ពី​ស្ត្រី​​អភិជន​ម្នាក់​ដែល​​​​យក​ឈ្មោះ លក្ស្មី មក​ដាក់​ជា​ឈ្មោះ​ខ្លួន ។ ឈ្មោះ​ លក្ស្មី នេះ​ ត្រូវ​បាន​ប្រើ​ជា​ញឹកញយ​​ជា​ព្រះនាម​មហេសី​ស្ដេច​ក្នុង​រាជវង្ស មហីធបុរៈ រាប់​តាំង​ពី រាជ្យ​ព្រះបាទ ជ័យវម្ម៌ ទី ៦ មក ។

***

អាន​បន្ថែម ៖

  1. ព័ត៌មាន ៖ ប្រាសាទ​គុក​យាយ​ហម​ត្រូវ​ជីកកកាយ​ធ្ងន់ធ្ងរ
Categories: រមណីយដ្ឋាន | Tags: , , , , , , | បញ្ចេញមតិ

ទួល​ព្រះធាតុ​ជ្រោល


ទួល​ព្រះ​ធាតុ​ជ្រោល មាន​ទីតាំង​ស្ថិត​នៅ​ ភូមិ​ជ្រោល ឃុំ​ចក ស្រុក​អូ​រាំង​ឪ ខែត្រ​កំពង់ចាម ។ ទួល​នេះ ស្ថិត​នៅ​ខាង​កើត​ បឹង​ព្រះ​ពិត (បឹង​កំពិត?) ប្រមាណ ២០០ ម៉. (1) និង​ស្ថិត​នៅ​ខាង​ជើង វត្ត​ភូមិ​ជ្រោល ។ ​ប្រាសាទ​ឥដ្ឋ​ រាង​បួន​ជ្រុង​ស្មើ បែកបាក់​នៅ​សល់​តែ​ជញ្ជាំង​ខាង​ជើង​ និង​ខាង​លិច ។ ប្រាសាទ​នេះ​​​បែរ​មុខ​ទៅ​កើត និង​មាន​​ព្រះ​ពុទ្ធ​រូប​មួយ​អង្គ ។ ដល់​មក​ឆ្នាំ ២០០៣ ជញ្ជាំង​ប្រាសាទ​ក៏​បាក់បែក​អស់​ នៅ​សល់​តែ​សំណល់​ឥដ្ឋ, ថ្ម​បាយ​ក្រៀម, បល្ល័ង្ក​ពីរ និង​ផ្ទាំង​ថ្ម​ភក់ (CISARK:  21-Nov-2006) ។

កាល​ពី​ខ្ញុំ​បាន​ទៅ​ដល់​ ទី​ទួល​ព្រះ​ធាតុ​ជ្រោល នេះ កាល​ពី​បុណ្យ​ចូល​ឆ្នាំ​ខ្មែរ ព.ស. ២៥៥៨ (គ.ស. ២០១៤) ទួល​នេះ​បាន​ក្លាយ​ជា​ ទី​កប់​ខ្មោច ដល់​មាន​ផ្នូរ​ប្រហែលជា​ ១០ នៅ​ជុំវិញ​នេះ ។

***

  1. ចំពោះ​ទី​តាំង​ទួល​ដែល​ដាក់​ថា​ ចម្ងាយ​​ប្រមាណ ២០០ ម៉. ខាង​កើត​ បឹង​ព្រះពិត (អ្នក​ស្រុក​ហៅ​ថា បឹង​កំពិត) គឺ​ មិន​ត្រឹមត្រូវ​នោះ​ទេ ។ ចម្ងាយ​ត្រឹម​ត្រូវ​ គឺ​ប្រហែលជា ២០.០០០ ម៉ (២០ គ.ម៉. ) ។

ជ្រោល០៨

 

Categories: រមណីយដ្ឋាន | Tags: , , , , | បញ្ចេញមតិ

​ការ​រក​ឃើញ​កាំភ្លើង​ធំ​បុរាណ​ពី​ទន្លេមេគង្គ


ក្រៅ​ពី​អត្ថបទ​ រក​ឃើញ​កាំភ្លើងធំ​បុរាណ​នៅ​មេមត់ ដែល​ខ្ញុំ​បាន​ចម្លង​ទាំង​ស្រុង​ពី​ គេហ​ទំព័រ Cambodia Research ខ្ញុំ​បាន​ប្រទះ​ឃើញ​ មតិ​មួយ​នៃ លោកគ្រូ​ខ្ញុំ គឺ​លោក​សាស្ត្រាចារ្យ​ វង់.សុធារ៉ា ដែល​បង្រៀន​​ផ្នែក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​​​នៅ​មហាវិទ្យាល័យ ។ លោក​បាន​មាន​មតិ​ក្នុង​អត្ថបទ ៖ ខ្មែរ​ធ្លាប់​បាន​ផលិត​កាំភ្លើង​ធំ​តាំង​ពី​អំឡុង​សតវត្ស​ទី​ ១៤ ? ថា ៖

ខ្ញុំ​ទើប​តែ​រក​ឃើញ​សំណៅ​ដើម ​កាសែត​កម្ពុជា​ ​ឆ្នាំ​ទី​១៩​​ លេខ​៤០០៥​ ចេញ​ផ្សាយ ​ថ្ងៃ​សុក្រ​ ទី​២៧​ ខែ​មីនា​ ឆ្នាំ​១៩៥៩​ ​ទំព័រ​១​ច និង​​ទី៤​ច​ ​និង​កាសែត​មាតុភូមិ​ ​ឆ្នាំ​ទី​៧​ ​លេខ​៦៥៦​ ចេញ​ផ្សាយ​ ថ្ងៃ​សៅរ៍​ ទី​២៨​​ ខែ​មីនា ​ឆ្នាំ​១៩៥៩​ ទំព័រ​ទី​១គ​ ​និង​ទី២គ​ ​មាន​ចុះ​ផ្សាយ​ពី​ការ​រក​ឃើញ​កាំភ្លើង​ធំ​បុរាណ​ចំនួន​ ៣​ដើម​ ​​ពី​បាត​ទន្លេ​មេគង្គ​​ក្នុង​ខេត្ត​កំពង់​ចាម​ ​គឺ​តូច​១​ដើម​ ​និង​ធំ​២​ដើម​ដែល​មាន​ចារឹក​អក្សរ​នៅ​លើ​​កាណុង​នោះ​ ។​ ​កាណុង​ធំ​ទី​១​ ​មាន​ចារ​អក្សរ​ថា​ «ចៅ​ស្រី​រាជនុកូល​ ​ចាសុបតាស​»​ ​ឱកហ្លួង​​បាន​នរាជ ​ព.ស.​២២៣៩​ ​និង​កាណុង​ទី២​ ​មាន​អក្សរ​ថា​ ​«ចៅស្រី​រាជនុកូល​ ​ចាតុបតាស»​ ​ឱកសែន​រាជ​ ព.ស.​២២៣៩​ ។ ​បើ​តាម​​​កាល​បរិច្ឆេទ​នេះ​ ​គួរ​តែ​កាណុង​កាំភ្លើង​ទាំង​ពីរ​ត្រូវ​គេ​ផលិត​នៅ​ឆ្នាំ​១៦៩៦​ ​ក្នុង​រាជ្យ​ព្រះបាទ​ជយជេដ្ឋាទី៣​ ។​ ​ប៉ុន្តែ​ ​ខ្ញុំ​នៅ​តែ​សង្ស័យ​ចំពោះ​ការ​អាន​តួលេខ​កាល​បរិច្ឆេទ​នេះ​ ​ដោយ​សារ​​មាន​បញ្ហា​ពីរ​ដែល​ត្រូវ​ពិចារណា​។​ ​ទី១​ ​កាល​បរិច្ឆេទ​លើ​កាណុង​នេះ​ ​គួរ​តែ​ចារឹក​ជា​​មហាសករាជ​ ​មិន​មែន​ជា​ពុទ្ធ​សករាជ​ទេ​,​ ​ទី​២​ ​បើ​គេ​ប្រើ​មហាសករាជ​​មែន​ ​គឺ​ឆ្នាំ​១៦១៨ ហើយ​ជា​ទូទៅ​អ្នក​អាន​​សម្រាប់​យក​មក​ចុះ​កាសែត​អាច​​អាន​ច្រឡំ​ ​ដោយសារ​​លេខ​៧​ ​មាន​រូបរាង​ស្រដៀង​គ្នា​នឹង​លេខ​៦​ ។ ​បើ​ដូច្នោះ​មែន​ ​កាណុង​កាំភ្លើង​ធំ​ទាំង ​២​នេះ​ ​គួរ​តែ​កសាង​ក្នុង​ជំនាន់​កាំភ្លើង​ធំ​​​ដែល​ លោក​ ធុយ​.ចាន់​ធួន​ ​និង​ លោក អ៊ុំ​.​វុន​ ​បាន​លើក​យក​មក​បង្ហាញ​នេះ​​ដែរ​។ ​គួរ​ឲ្យ​ស្ដាយ​​ ​ដែល​សព្វ​ថ្ងៃ​ ​យើង​មិន​ដឹង​ថា​ កាំភ្លើង​នោះ​នៅ​ទី​ណា​​។

Categories: រឿង​រ៉ាវ​អំពី​ខែត្រ​កំពង់ចាម | Tags: , , , | មតិ 2

ប្រាសាទ​ព្រះធាតុ​ទឹក​ឆា


ដក​ស្រង់​ចេញ​ពី​សៀវភៅ​ប្រជុំ​រឿង​ព្រេង​ខ្មែរ បោះពុម្ព​ដោយ​ ​វិទ្យាស្ថាន​ពុទ្ធ​សាសន​បណ្ឌិត្យ​​ ៖

ក្រុម​ជំនុំ​ទំនៀម​ទម្លាប់ បាន​ប្រមែប្រមូល​ឯកសារ ដែល​មាន​តម្កល់​ទុក​យូរ​មក​ហើយ​ផង ហើយ​ចាត់​ឲ្យ​សមាជិក​ទៅ​ពិនិត្យ​សង្កេត​ដល់​ទី​កន្លែង​ផង ក៏​រៀបចំ​ធ្វើជា​សេចក្ដី​រាយការណ៍ អំពី​ទីកន្លែង​នេះ​ឡើង ដាក់​ចំណង​ជើង​ថា «ប្រាសាទ​ព្រះធាតុ ឬ វត្ត​ព្រះធាតុ» តាម​ឈ្មោះ​បុរាណ​នៃ​ប្រាសាទ​ដែល​ហៅ​ថា «គុក​ព្រះធាតុ ឬ វត្ត​ព្រះធាតុ» នៅ​ត្រង់​កន្លែង​ទឹកឆា​នេះ ។ ពាក្យ «ទឹកឆា» នេះ​ទៀត ក៏​ពុំ​មែន​ជា​ពាក្យ​ទើប​តែ​បង្កើត​ថ្មី​ដែរ គឺ​មាន​តាំង​ពី​យូរ​ណាស់​ហើយ ទើបបាន​ជា​មាន​ជាប់​ហៅ​នៅ​ក្នុង​សៀវភៅ «សិលា​ចារឹក​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា» របស់​​លោក ហ្ស-សឺដែស (Inscription du Cambodge par G. Cœdès) សរសេរ​កំណត់​ឈ្មោះ​កន្លែង​នេះ​ថា «វត្ត​ព្រះ​ធាតុ​នៅ​ទឹកឆា» (Vat Parh That de Tuk-C’a) ។

ដើម្បី​នឹង​យក​ជា​សំអាង យើង​តោង​តែង​និយាយ​តាម​សិលាចារឹក​មួយ ដែល​អ្នកស្រាវជ្រាវ​បាន​រក​ឃើញ ហើយ​នាំ​មក​តម្កល់​ទុក​នៅ​សារមន្ទីរជាតិ នា​ក្រុងភ្នំពេញ​សព្វថ្ងៃ ។ សិលាចារឹក​នេះ នៅ​មាន​រួប​រាង​​ល្អ​ស្អាត អក្សរ​នៅ​ច្បាស់ ជា​បន្ទះ​ក្រាស់ កម្ពស់ ១ ម៉ែត្រ (មិន​គិត​ជើង​តម្កល់) ទទឹងមុខ ០ម៥០, ខាង​កំពូល​លើ មាន​ឆ្លាក់​ជា​រូប ព្រះ​គណេស ។ អក្សរ​ចារឹក​មាន​ទាំងសងខាង គឺ​ម្ខាង​មាន ២៣ បន្ទាត់ ជា​ភាសា​សំស្ក្រឹត នឹង​ម្ខាង​ទៀត​មាន ១៦ បន្ទាត់ ជា​ភាសា​ខ្មែរ ។ សេចក្ដី​ក្នុង​សិលាចារឹក​នេះ​ហើយ ជា​ទ្វារ​បើក​ចំហ ឲ្យ​យើង​មើល​ផ្លូវ​ឃើញ​នូវ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ដ៏​វែងឆ្ងាយ នៃ​ទីកន្លែង​នេះ ។

សិលា​ចារឹក​ឲ្យ​ការណ៍​ថា ទី​កន្លែង​នេះ​កសាង​ឡើង​តាំងពី ៩៤៧ ស័ក (គ.ស. ១០២៥) ក្នុង​រជ្ជកាល​ ព្រះបាទ​សូរ្យរម៌្មទី ១ ។ កាល​នោះ​ព្រះរាជា ទ្រង់​ទទួល​ប្រោស​ព្រះ​រាជទាន​តាម​សេចក្ដី​ក្រាប​បង្គំ​ទូល​ស្នើ​អំពី អ្នកប្រាជ្ញ​ម្នាក់​ឈ្មោះ «ជង្ឃាល» ហើយ​ដែល​មាន​សន្មត​នាម​មួយ​ទៀ​ត​ថា លក្ស្មិន្ទ្រ​បណ្ឌិត ។ លោក ជង្ឃាល បាន​រក​ឃើញ​ទី​ដី​មួយ​កន្លែង​ក្នុង​តំបន់​មួយ​ហៅ​ថា សិទ្ធិបុរ (ត្រង់​កន្លែង​ទឹកឆា​សព្វ​ថ្ងៃ) មាន​ទំនង​ស្រឡះ​ស្រឡំ​ល្អ ក៏​ទូល​ស្នើ​ចំពោះ​ព្រះរាជា​សុំ​ទីនេះ​ធ្វើ​ជា​អារាម​សម្រាប់​ធ្វើ​សក្ការបូជា​ចំពោះ​សាសនាព្រាហ្មណ៍ ដោយ​ថ្វាយ​ទាំង​សេចក្ដី​ព្រាង​សព្វគ្រប់ សម្រាប់​រៀបចំ​កន្លែង​នេះ​ទុក​ជា​ស្នាដៃ​ដ៏​សំខាន់​ផង ។ គ្រានោះ ព្រះបាទ​សូរ្យរម៌្មទី ១ ព្រះអង្គ​ទ្រង់​ប្រោស​ព្រះ​រាជានុញ្ញាត តាម​សេចក្ដី​សុំ​ព្រម​ទាំង​ប្រទាន​នូវ​ទ្រព្យសម្បត្តិ​ជា​ច្រើន​ទៀត ដើម្បី​ជា​មធ្យោបាយ​ក្នុង​ការ​កសាង​នេះ​ផង ។ បណ្ឌិត​ជង្ឃាល ឬ លក្ស្មិន្ទ្រ​បណ្ឌិត ចាប់​ធ្វើ​កិច្ចការ​ស្ថាបនា​នេះ​ឡើង តាម​កម្លាំង​ព្រះរាជទ្រព្យ និង​តាម​ប្រាជ្ញា​របស់​លោក​ក្នុង​ការ​បញ្ចុះបញ្ចូល​រក​ជំនួយ​អំពី​អ្នកស្រុក លុះត្រាតែ​បាន​ហើយ​ស្រេច​សព្វ​គ្រប់​តាម​គម្រោង​ដែល​ដាក់ថ្វាយ​ព្រះរាជា​ទ្រង់ទត ។

នៅក្នុង​​ប្រាសាទ​ធំ មាន​តម្កល់សិវលិង្គ​មួយ​នៅកណ្ដាល​សន្មតនាម​លិង្គនោះថា «ស្រីភទ្រេស្វរៈ» និង​ទេវរូប​ពីរ​អម​សង​ខាង, មួយ​មាន​នាម​ថា «បរមេស្វរៈ» មួយទៀត​ថា«សរស្វតិ» ។ ចំពី​មុខ, ទិសខាងកើត មាន​គុហា​មួយទៀត​ជា​ទេវស្ថាន​មាន​ទំហំ​តូច ដែល​សព្វថ្ងៃ​យើង​ឃើញ​បាក់​ធ្លាក់​ថ្ម​គរ​ជា​គំនរ​កប់​ក្នុង​ព្រៃ​ក្បែរ​ប្រឡាយ​ទឹកជ្រោះ មាន​​តែ​ស៊ុម​ទ្វារ​​មួយ​នៅសល់​គ្រាន់​ជា​ការ​បង្ហាញ​ហេតុ តែ​ប៉ុណ្ណោះ ។ ស្ថាបត្យករ​បាន​ចាត់ការ​ជីកស្រះ​មួយ​យ៉ាង​ធំទូលាយ នៅ​ចំហៀង​ខាង​ស្ដាំនៃ​ប្រាសាទ​ឲ្យឈ្មោះ​ថា «លក្ស្មិន្ទ្រដាក» ហើយ​ប្រតិស្ឋាន​លិង្គមាសមួយ តម្កល់​នៅកណ្ដាល​​ស្រះផង ។ ព័ទ្ធជុំវិញ​នៃ​ទីបរិវេណ​នេះ​មាន​ការរៀបចំ​បានជា​ស្រុក​ភូមិ​មួយ យ៉ាង​ស្ដុកស្ដម្ភ ដោយ​ប្រជុំអ្នក​ស្រុក​ជិតខាង​ឲ្យ​មករស់​នៅ​ជួបជុំ​កុះកុំ​គ្នាឡើង​ក្នុងសម័យ​នោះ ។ ដូច្នេះ បរិយាកាស​ក្រុងថ្មី​នេះឯង ក៏​បានជា​សភាព​អ៊ឹកធឹក​ឡើង ។

ក្រោយ​ដែល​រៀបចំ​រួចស្រេច លក្ស្មិន្ទ្រ​បណ្ឌិត បាន​នាំ​​​ព័ត៌មាន​ចូល​​ក្រាប​បង្គំ​ទូល ព្រះបាទ​សូរ្យរម៌្មទី ១, ព្រះអង្គ​ក៏​ទ្រង់​ស្ដេចយាង​ប្រារព្ធ​ពិធី​សម្ពោធ​ទីកន្លែង​នេះ​យ៉ាង​មហោឡារិក នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ ៩៤៧ ស័ក (គ. ស. ១០២៥) ដែល​យើង​ចង្អុល​ម្ដង​មក​ហើយពី​ខាងលើ ។ ក្នុង​ព្រះរាជ​ពិធី​សម្ពោធ​នេះ ព្រះរាជា​ទ្រង់​ប្រោស​​​ប្រទាន​នូវ​ធនធាន​ជា ប្រដាប់​ប្រើប្រាស់, ពួក​ពល​ព្រះ ២៩ នាក់, ដីស្រែ​នៅ​ជុំវិញ​ប្រាសាទ និង​ស្រះ​​ទឹក​នេះ​ទាំងអស់ ព្រមទាំង​ទីលាន​ធំ​ៗ សម្រាប់​ប្រកប​ពិធី ឬ​ជា​គ្រឿង​លំអ, ទុក​ជា​ទ្រព្យ​ផ្ទាល់​​នៃ​គុហា​នេះ​ផង ។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ ព្រះអង្គ​បាន​ប្រោស​ព្រះ​រាជទាន​នាម​ទីកន្លែង​នេះ​ថា «លក្ស្មិន្ទ្របថ» ដោយ​និយម​តាម​នាម​បណ្ឌិត​អ្នក​កសាង ។ សេចក្ដី​ហូរហែ​ដូច​អធិប្បាយ​មក​នេះ​ហើយ ជា​ប្រវត្តិ​ដើម​នៃ​ប្រាសាទ និង​ទី​កន្លែង​ទឹកឆា ។

***

អត្ថបទ​ពេញ ៖ ប្រជុំ​រឿង​ព្រេង​ខ្មែរ​​ភាគ ៦ ៖ ប្រាសាទ​ព្រះ​ធាតុ​ទឹក​ឆា

អាន​បន្ថែម ៖

  1. ក្បាល​ទឹក​ និង​ប្រាសាទ​ទឹក​ឆា​
  2. ពុទ្ធីរម្យ ៖ រឿងរ៉ាវស្តីអំពី រមណីដ្ឋានព្រះធាតុទឹកឆា​ដែលខ្ញុំបានទៅទស្សនាលើកមុន
Categories: រមណីយដ្ឋាន | Tags: , , , | បញ្ចេញមតិ

នាយមហា គ្រុឌ និទាន​រឿង​រាមកេរ្តិ៍


ខ្សែ​អាត់​សំឡេង​ជា​ CD មាន​រយៈពេល ១០​ ម៉ោង​នេះ គឺ​ជា​ការ​តំណាល​ដំណើរ រឿង​រាមកេរ្តិ៍ របស់​អ្នក​និទាន​ម្នាក់​ គឺ លោក ឈុន គ្រុឌ មាន​ដើម​កំណើត​មក​ពី ភូមិ​ស្ដើង​ជ័យ នៅ​ជិត​ភូមិ​ស្គន់ ស្រុក​ជើងព្រៃ ខេត្ត​កំពង់ចាម ។ គេ​តែង​ហៅ​គាត់​ថា «តា​គ្រុឌ» ឬ «នាយ​មហា​គ្រុឌ» ។ ទេពកោសល្យ​ពិសេស​ក្នុង​ការនិទាន​របស់លោក ធ្វើ​​ឲ្យ​​លោក​មានឈ្មោះ​បោះសំឡេង​ជាងគេ​នៅក្នុង​ប្រទេស តាម​រយៈ​ការនិទាន​តាមវិទ្យុ​ឃោសនា​ការ​ជាតិ តាម​វត្តអារាម និង​តាម​ទី​សាធារណៈ​នានា​ក្នុង​កំឡុង​ទស្សវត្សរ៍ឆ្នាំ ៦០-៧០ ។

ខ្សែអាត់​សំឡេង​ រឿងរាមកេរ្តិ៍ ដែលនិទានដោយ តាគ្រុឌ បើតាមយើង​ដឹង គឺ​ជាប្រភេទ​ឯកសារដ៏កម្រ​តែមួយគត់​ត្រូវបានរក្សា​ទុក​នា សម័យ​បច្ចុប្បន្ន ។ ខ្សែ​អាត់សំឡេង​ទាំងនេះ​ត្រូវបានចងក្រងឡើង​ក្នុង​ស្ថានភាព​ពីរខុសគ្នា ។ មួយផ្នែក​នៃ​ខ្សែអាត់សំឡេង​ត្រូវបាន ចងក្រង​ឡើង​ក្នុង​អំឡុង ឆ្នាំ១៩៦៥ ក្នុង​ស្ទូឌីយូ​វិទ្យុ​ឃោសនាការ​ជាតិខ្មែរ ។ កាលនោះ តាគ្រុឌ បាន​កាន់កម្មវិធី​និទានរឿង​នៅ​ទីនោះ ទើបធ្វើឱ្យ លោក ហ្សាក់ ប្រ៊ុយណេ (Jacques Brunet) អាចរក្សា​ទុកបានមួយច្បាប់ ។ ផ្នែកទីពីរ​នៃខ្សែអាត់សំឡេង​ត្រូវបាន​ចងក្រង ឡើងក្នុង ឆ្នាំ១៩៦៨ តាម​រយៈការ​ស្នើសុំ​របស់ លោក ហ្សាក់ ប្រ៊ុយណេ ដោយ​ឱ្យ តាគ្រុឌ និទាន រឿងរាមកេរ្តិ៍ ដោយ​ផ្ទាល់​នៅមុខ សាធារណជន​ក្នុង ភូមិរកាកោង ។ លោក ហ្សាក់ ប្រ៊ុយណេ ចង់​ធ្វើការ​ប្រៀបធៀប​របៀបនិទាន​ទាំងពីរ​របស់ តាគ្រុឌ ។ ការ​ប្រៀបធៀប​នេះ បង្ហាញ​ឲ្យ​ឃើញថា​បរិយាកាស​នៃសំឡេង​និទាន​មានភាពខុសគ្នា​ជាខ្លាំងនៅ​ក្នុងស្ទូឌីយូ និង​នៅ​មុខសាធារណជន ។

CD ខ្សែអាត់សំឡេង​របស់ តាគ្រុឌ កំពុងនិទាន រឿងរាមកេរ្ដិ៍ នេះ បានផលិត​ក្រោម​គំនិតផ្ដួចផ្ដើម​របស់ លោកបណ្ឌិត អាឡាំង ដានីញ៉ែល (Alain Daniel) មជ្ឈមណ្ឌល​ធនធាន​សោត​​ទស្សន៍​​បុប្ផាណា ក្រោមការ​ជួយឧបត្ថម្ភ​របស់ អង្គការយូណេស្កូ (Unesco) និង គណៈ​កម្មការជាតិ​យូណេស្កូ (Cambodian National Comission for Unesco) ។

  • វគ្គទី១ ទី២ ទី៨ ដល់ ទី២៧ ជាខ្សែ​អាត់សំឡេងថតនៅ​ក្នុង​ស្ទូឌីយោវិទ្យុ​ឃោសនា​ការ​ជាតិខ្មែរ នាឆ្នាំ១៩៦៥ ។
  • វគ្គទី៣ ដល់ វគ្គទី៧ ជាខ្សែ​អាត់សំឡេង​ថតដោយ​ផ្ទាល់នៅ​មុខសាធារណៈជន​ក្នុង​ភូមិរកាកោង នាឆ្នាំ១៩៦៨ ។

***

អត្ថបទ​ដើម ៖ មជ្ឈមណ្ឌល​ធនធាន​សោត​ទស្សន៍​បុប្ផា​ណា ៖ រាមកេរ្តិ៍​និទាន​ដោយ​ តាគ្រុឌ

Categories: អ្នក​កំពង់ចាម | Tags: , , , , | បញ្ចេញមតិ

ពូថៅដៃបុរាណ


axe លោក​ ចិន្ដ ច័ន្ទរតនា ​បណ្ឌិត​ផ្នែក​បុរាណ​វិទ្យា ​និង​ប្រវត្តិ​សិល្បៈ​​អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ​ដែល​បាន​ឃើញ​​ទ្រង់​ទ្រាយ​ និង​ក្បូរ​ក្បាច់​របស់​ពូថៅ​​ខាង​លើ​ បាន​សន្និដ្ឋាន​​ថា​ ពូថៅ​​នេះ​​អាច​​ស្ថិត​នៅ​ ក្នុង​សតវត្ស​​ទី​ ១៨ ឬ​សតវត្ស​ទី​១៩ ដែល​​ចៅហ្វាយ​ស្រុក​ ឬ​អ្នក​មាន​ឋានៈ​​ខ្ពង់​ខ្ពស់​ បញ្ជា​​ឲ្យ​ឆ្លាក់​ ដើម្បី​​ទុក​ប្រើ​ ឬ​សម្រាប់​ទុក​បូជា ​​។

ពូថៅ​នេះ​ ត្រូវ​បាន​កកាយ​ឃើញ​នៅ​ទួល​បុរាណ​មួយ​កន្លែង​ នា​តំបន់​វាល​សោះ​​ខ្យល់​ ក្នុង​ស្រុក​ស្ទឹង​​ត្រង់​ ខេត្ត​កំពង់​ចាម ។

***

អត្ថបទ​ដើម ៖ សប្បាយ ៖ ខ្មែរ​​តិច​បំផុត​​ធ្លាប់​​ឃើញ ​ពូថៅ​​បុរាណ​នេះ!

Categories: រឿង​រ៉ាវ​អំពី​ខែត្រ​កំពង់ចាម | Tags: , , | បញ្ចេញមតិ

រកឃើញ​កាំភ្លើងធំ​បុរាណ​នៅ​មេមត់


សាស្ត្រាចារ្យ​បណ្ឌិត ធុយ ចាន់ធួន

កាលពីថ្ងៃទី២៩ ខែ​ធ្នូ ឆ្នាំ២០១២ កន្លង​ទៅ​ថ្មីៗនេះ ក្រុម​អ្នក​ជំនាញ​សិក្សា​បុរាណវត្ថុវិទ្យា​មួយ​ក្រុម​ រួមមាន លោក​សាស្រ្ដាចារ្យ​បណ្ឌិត ធុយ ចាន់ធួន អនុប្រធាន​វិទ្យាស្ថាន​វប្បធម៌ និង​វិចិត្រ​សិល្បៈ នៃ​រាជ​បណ្ឌិត្យ​សភា​កម្ពុជា, លោក​សាស្ត្រាចារ្យ ម៉ៅ ឈាងឡេង ព្រឹទ្ធបុរស​រង មហាវិទ្យាល័យ​បុរាណ​វិទ្យា នៃ​សាកលវិទ្យាល័យ​ភូមិន្ទ​វិចិត្រ​សិល្បៈ និង​លោក​សាស្ត្រាចារ្យ ថ្លាង សាឃឿន អនុ​ប្រធាន​នាយកដ្ឋាន​បុរាណ​វិទ្យា និង​បុរេ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ ។ ក្រុម​អ្នក​ជំនាញ​បាន​ធ្វើដំណើរ​ឆ្ពោះ​ទៅ​ស្រុក​មេមត់ ខេត្ត​កំពង់ចាម ដើម្បី​ពិនិត្យ​មើល​កាំភ្លើង​ធំ​បុរាណ​ចំនួន ២​ ដើម ដែល​អ្នក​ស្រុក​បាន​​រក​ឃើញ​នៅ​ក្នុង​ដី​ចម្ការ​ដំឡូង​ខាងកើត វត្តឈូក ភូមិឈូក ឃុំកំពាន់ ស្រុកមេមត់ កាល​ពី​ដើម​ខែ​ធ្នូ កន្លង​ទៅ​នេះ ។

ដោយ​មាន​ការ​សហការ​ជា​មួយ​នឹង​លោក​អភិបាល​ស្រុក សមត្ថកិច្ច​ក្នុង​តំបន់ និង​ដោយ​មាន​ឆន្ទៈ​​ល្អ ពី​ម្ចាស់​រក្សា​កាំភ្លើង ក្រុម​អ្នក​ជំនាញ​បាន​ចុះ​ពិនិត្យ​ផ្ទាល់​លើ​សំណាក​កាំភ្លើង​ធំ​ទាំង ២ ដើម​នោះ ។ កាំភ្លើង​បុរាណ​នោះ​មាន​ទ្រង់ទ្រាយ និង​លក្ខណៈ​​រូបរាង​ដូចគ្នា មាន​ជន្ទល់​ទ្រ​ទប់ និង​ជន្ទល់​រា​ ដែល​ជា​កន្ទុយ​សម្រាប់​ជួយ​ទប់​លំនឹង​ពេល​បាញ់ ធ្វើ​អំពី​ដែក​ដូច​គ្នា ។ គល់​កាំភ្លើង​បុរាណ​ទាំង ២ នោះ មាន​ប្រឡោះ​ចោះ​សម្រាប់​ដាក់​គ្រាប់ និង​ច្រក​រំសេវ ។ លក្ខណៈ​រូប​ខាង​ក្រៅ​មាន​សម្បុរ​ពណ៌​បៃតង ដោយ​សារ​ប្រតិកម្ម​រវាង​ដី​ក្រហម​នឹង​សំលោហៈ (សារធាតុ​លោហៈ​ផ្សំ) របស់​កាំភ្លើង​នេះ ។

មើល​ផ្ទាល់​នឹង​ភ្នែក កាំភ្លើង​ទាំង ២ ដើម​ នេះ​មាន​ប្រវែង និង​ទំហំ​ប្រហាក់ប្រហែល​គ្នា ធំ​តូច​ជាង​គ្នា​តិចតួច​ប៉ុណ្ណោះ ។ ដើម​តូច​មាន​បណ្ដោយ​ប្រវែង ១,០៦ ម៉. កន្ទុយ​ប្រវែង ០,៤៥ ម៉. អង្កត់ផ្ចិត​ចុង​កាណុង ០,០៩ ម៉. អង្កត់ផ្ចិត​ចុង​ប្រហោង​កាណុង ០,០៣ ម៉​. និង​ទម្ងន់ ២៩,៥ គ.ក. ។ ដើមធំមានបណ្ដោយប្រវែង ១,៣៦ ម៉. កន្ទុយប្រវែង ០,៥៦ ម៉. អង្កត់ផ្ចិត​ចុង​កាណុង ០,០៩ ម៉. អង្កត់ផ្ចិត​ចុង​ប្រហោង​កាណុង ០,០៣ ម៉. ដូច​នឹង​ដើម​តូច​ដែរ តែមានទម្ងន់ ៣៩ គ.ក. ។ ស្លាកស្នាម​ឆូត និង​ចិត​សាច់​កាំភ្លើង​បុរាណ​នោះ​មានពណ៌​ក្រហម ជា​សមាសធាតុ​សំលោហៈ​ដែល​មាន​សារធាតុ​ស្ពាន់​ច្រើន ។

នៅ​លើ​គល់កាំភ្លើង​ដើម​ធំ​មានចារឹក​អក្សរ​ខ្មែរបុរាណ «ចៅសុភាមភរាជ» ។ យោង​ទៅលើតួអក្សរ​បុរាណ​ចារលើ​កាំភ្លើង​នោះ ក្រុម​អ្នកជំនាញ​បាន​សន្និដ្ឋានថា ជា​ប្រភេទ​អក្សរនៅ​សម័យ​ក្រោយអង្គរ ម្យ៉ាង​វិញទៀត​កាំភ្លើងទាំង ២ នេះមាន​លក្ខណៈ​រូបរាង ដូចគ្នានឹង​​កាំភ្លើង​បុរាណ​ដែល​ដាក់តាំង​នៅក្នុងសារមន្ទីរ​ជាតិភ្នំពេញសព្វថ្ងៃ ដែល​ជាកាំភ្លើង​ផលិត​នៅ​សម័យ​ក្រោយ​អង្គរ ។ តាមការ​អាន​អក្សរចារឹកនេះ​ដោយ លោកសាស្ត្រចារ្យ រង់ សុធារ៉ា ថា «ចៅសុភាមភរាជ» លោក​បាន​បន្ថែម​ទៀតថា «មិនដឹងមាន​ន័យយ៉ាងណា​នោះទេ លោក​ថាអាច​ជាឈ្មោះរបស់ជា​ស្មិត ? ឬអាចជា​​បរមងារ​របស់​មេទ័ពដែល កាន់​កាំភ្លើង​នេះ ?» ។

ចៅសុភាមភរាជ

តាមបទពិសោធន៍ស្រាវជ្រាវ លោក​សាស្រ្ដាចារ្យបណ្ឌិត ធុយ ចាន់ធួន និង​លោកសាស្រ្ដាចារ្យ ម៉ៅ ឈាងឡេង ដែល​កំពុង​សិក្សា​អំពី​ឧស្សាហកម្ម​ដែកបុរាណ បាន​ប​ញ្ជាក់ថា ៖ របក​គំហើញ នេះ​ជាសក្ខីកម្ម​បញ្ជាក់អំពីការរីក​ចម្រើន នៃការ​ប្រើប្រាស់​លោហធាតុ​នៅកម្ពុជា ដែលមាន​ភស្ដុតាង​ការចេះផលិតដែក តាំងពីសម័យ​មុនអង្គរមកម៉្លេះ ។ ជា​ភស្តុតាង​ស្ថានីយ​ទួល​អាចម៌​សំរឹទ្ធ នៅ​ស្រុក​ជ័យសែន ក្នុងខេត្ត​ព្រះវិហារ ដែល​បន្សល់​គំនរ​អាចម៌សំរឹទ្ធ​​រាប់ម៉ឺន​​ម៉ែត្រគូប បញ្ជាក់ថា ៖ កាំភ្លើងធំ​ធ្វើ​អំពី​សំលោហៈ​ដែលរក​ឃើញ​នៅ​មេមត់នេះ អាចជា​​ជំនាញ​របស់បុព្វការីជន​ខ្មែរ​សម័យបុរាណ ។ គួរបញ្ជាក់​ផង​ដែរថា បុព្វការីជន​​ខ្មែរ​ចេះ​ផលិត​សំរឹទ្ធ​តាំងពី​ដើមសម័យ​អង្គរ ដូច​មានរូប​​ព្រះវិស្ណុ​ដ៏ធំដាក់​តាំងនៅ​សារមន្ទីរជាតិ​ភ្នំពេញ​ជា​តឹកតាង​ស្រាប់ ។

របកគំហើញថ្មីនេះ ជាភស្ដុតាង ប្រវត្តិសាស្ត្រជាតិបញ្ជាក់ពីការ ការពារជាតិ​ដ៏ស្វិតស្វាញ​របស់ជាតិខ្មែរ​នៅសម័យ​ក្រោយ​អង្គរ ។ មួយវិញទៀតអាចជាភស្ដុតាង នៃការផលិតលោហធាតុដ៏ស្ទាត់ជំនាញរបស់ជាតិខ្មែរសម័យបុរាណ ។

បច្ចុប្បន្ននេះកាំភ្លើងធំបុរាណទាំងពីរនេះ ត្រូវបានយកមករក្សាទុកជាបណ្ដោះអាសន្ន នៅផ្ទះលោក ទេព សុភារៈ ប្រធាន​ក្រុម​ជីវពល​ចម្ការ​កៅស៊ូ និងភរិយា សន សុភាវី គ្រូបង្រៀន សព្វថ្ងៃរស់នៅក្នុងភូមិអណ្ដូងទឹក ឃុំមេមត់ ទីរួម​ស្រុកមេមត់ រង់ចាំការរៀបចំលិខិតបទដ្ឋានពីអាជ្ញាធរដែនដី និងក្រុមអ្នកមានសមត្ថកិច្ចពាក់ពន្ធ័ នាំយក​មកដាក់​នៅ​សារមន្ទីរជាតិ​ភ្នំពេញ ឬ​ដាក់តាំង​នៅ​សារមន្ទីរ​បុរាណវិទ្យាក្នុង​ស្រុកមេមត់ ខេត្ត​កំពង់ចាម ។

អ្នកជំនាញការ​ទាំងបីរូប​ខាងលើ​ក៏​បានអំពាវនាវដល់ជនរួមជាតិ​ទាំងអស់ សូម​រាយការណ៍​ជា​បន្ទាន់​ដល់​សមត្ថកិច្ច ឬ​អ្នកជំនាញ កាលណា​ជួប​ប្រទះបុរាណវត្ថុ និង​សូមជនរួមជាតិ មេត្តា​កុំជីកកកាយទីទួលបុរាណ ។

***

អត្ថបទ​ដើម ៖ Cambodia Research : កាំ​ភ្លើង​ធំ​បុរាណ​រក​ឃើញ​នៅ​ស្រុក​មេមត់

Categories: រឿង​រ៉ាវ​អំពី​ខែត្រ​កំពង់ចាម | Tags: , , | មតិ​មួយ​

ដាក់ប្លក នៅប្រព័ន្ធប្លក WordPress.com. The Adventure Journal Theme.

តាមដាន

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 722 other followers

%d bloggers like this: